HET 4US-PROBLEEM

 

Om te beginnen: wat is eigenlijk het 4US-probleem? Een uitleg:

Zoals iedereen wel weet verscheen 4US in 1983, toen LP's nog gemeengoed waren en CD's eigenlijk pas nét in de kinderschoenen stonden. Desondanks verscheen 4US, behalve op LP, óók op CD, de eerste van een Nederlandse artiest.
En daar begint het probleem:

Wanneer je de LP opzet is er nog niets aan de hand. Je hoort gewoon de bekende openingstonen van 'Doe maar net alsof', gevolgd door de rest van de LP. Wanneer je echter daarna de CD opzet, is het even schrikken. Waar is dat prachtige intro? In plaats daarvan hoor je langzaam het geluid 'uit het niets' opkomen. Foutje wellicht? Niets is minder waar, want de hele CD door blijkt dat er dingen verschillend zijn ten opzichte van de LP.
Uiteindelijke conclusie: De CD is anders gemixt dan de LP!

Waarom, zou je denken?
Het verhaal doet de ronde, dat Doe Maar zelf niet tevreden was na het horen van de eerste eindmix van het album 4US. Er is toen besloten dat de eindmix opnieuw gedaan zou worden. Gevolg was wel dat de release van 4US uitgesteld werd. Uiteindelijk verscheen 4US met, naar we mogen aannemen, de juiste eindmix. Een mogelijkheid van het verschil in mix tussen de LP en de CD zou kunnen zijn, dat op de LP de uiteindelijke goedgekeurde eindmix te horen is, en op de CD de afgekeurde 1e eindmix. Of dit zo is weet niemand, maar het zou heel goed kunnen. Wellicht waren alle CD's al gedrukt, en vond platenmaatschappij Telstar/Sky het niet de moeite waard om alle CD's te vernietigen en te vervangen door een nieuw exemplaar, mede gezien het feit dat destijds CD's nog nauwelijks verkocht werden.
Dat op de CD de afgekeurde mix te horen zou kunnen zijn, is ook te merken aan de reacties van de meeste Doe Maar fans: De LP klinkt fantastisch, de CD klinkt niet mooi!

Het gevolg van dit geheel is helaas echter wel geweest, dat uiteindelijk de goedgekeurde mix niet meer te krijgen is in de winkels. Immers, zoals iedereen weet heeft de CD de plaats van de LP ingenomen, en op die CD stond nu net de afgekeurde mix. LP's worden niet meer gemaakt. Gevolg: Weg mooi klinkende goedgekeurde mix.

Overigens ontkent Telster/Sky het bestaan van deze twee verschillende mixen volledig. Volgens hen is daar geen sprake van, en bestaat er slechts één versie, namelijk 'de goede'. De echte Doe Maar fan weet echter dat er wel degelijk een verschil is, en baalt ervan als een stekker dat de 'mooie mix' niet op CD te krijgen is. Hopelijk gebeurt dit in de toekomst ooit nog eens, maar gezien de reactie van Telstar/Sky lijkt dit onwaarschijnlijk.

Dit zou het einde van het verhaal geweest zijn, ware het niet dat een paar maanden geleden ik een opvallende ontdekking deed!

Omdat er van de 4US-LP ook twee verschillende hoezen bestaan (namelijk, één mét zwarte schaduw op de achterkant, en één zónder zwarte schaduw op de achterkant), kocht ik een paar maanden geleden de ontbrekende versie van de twee. Ik had de 'zonder schaduw'-versie reeds, en kocht dus de 'met schaduw'-versie.
Ik zette de plaat thuisgekomen op en…

Tot mijn verbazing hoorde ik de afgekeurde CD-mix! Terwijl het toch echt een LP was, die ik had opgezet!

Blijkbaar zijn er dus ook LP-exemplaren waarop deze afgekeurde CD-mix te horen is. Hoe zit dit nu????
Hier is het punt waarop ik de hulp van mede-fans heb inroepen, aangezien het mij nu erg onduidelijk was geworden hoe de vork in de steel zit.

Hoe zit dit nu? Wat is er gebeurd waardoor deze verschillen zijn ontstaan?

Om te beginnen is onderstaand verhaal door diverse redenaties van verschillende fans tezamen tot stand gekomen. Dit wil dus niet zeggen dat dit ook het kloppende verhaal ís. Heeft iemand duidelijke aanwijzingen dat de vork anders in de steel zit dan hoor ik dat graag natuurlijk.

Het was in eerste instantie de bedoeling dat het album 4US en de single Pa tegelijk uit zouden komen. Zoals hierboven gezegd was Doe Maar echter niet tevreden over de eerste eindmix van 4US. Er is toen besloten dat de eindmix opnieuw gedaan moest worden. Gevolg was echter wel dat de release van 4US uitgesteld werd. Op de B-kant van de single van Pa is echter wel nog de afgekeurde versie te horen van Lajéninaja (het nummer Pa veranderde na de re-mix niet tot weinig). Een maand later dan gepland kwam dan toch uiteindelijk 4US uit, dit keer mét de goede mix.
Voor het eerst in de geschiedenis van de Nederlandse popmuziek verscheen het album 4US ook direct op CD. Hierop was echter de afgekeurde mix te horen. Waarschijnlijk waren alle CD's al geperst en werd het door platenmaatschappij Telstar niet rendabel gevonden deze te vernietigen, mede omdat CD's destijds nog maar weinig verkocht werden. Van de LP en de cassette waren nog geen 'verkeerde' exemplaren geperst, dus daarvan zijn enkel 'goede' versies in omloop gebracht.

Rond 1987/1988 bleek dat de CD de geluidsdrager van de toekomst zou gaan worden. Derhalve werden alle albums van Doe Maar op CD geperst. Tegelijkertijd werden de labelnummers van de cassettes aangepast zodat deze pasten bij de CD-labelnummers van de albums in kwestie. Omdat de CD-versie van 4US in 1983 het onmogelijke labelnummer 'C-DM-1-83' had meegekregen werd ook hiervan het labelnummer aangepast om te passen bij de overige albums, evenals het labelnummer van de 4US-cassette. De labelnummers van de LP's werden niet aangepast, deze zouden immers toch geen lang leven meer beschoren zijn.
Op de CD-versie van 4US was echter, zoals inmiddels wel duidelijk mag zijn, de afgekeurde mix te horen. Of men bij Telstar nu lag te slapen en per abuis de verkeerde band heeft gepakt of gewoon vergeetachtig was en 'gewoon' dezelfde tape heeft gepakt als eerder bij de CD gebruikt werd (of slordig was en de originele tape heeft weggegooid…?) is niet helemaal duidelijk. Wel is duidelijk dat op de CD's die vanaf dat moment verschenen nog steeds de afgekeurde mix te horen was en, erger nog, vanaf dat moment óók op de cassette en de LP! Gevolg in deze: De goedgekeurde mix was vanaf dat moment nergens meer te krijgen!

Overigens zijn op de latere verzamel-CD's 'Het complete hitoverzicht' en 'Alles' gek genoeg nog wel de goedgekeurde mixen te horen van enkele hitnummers zoals 'Pa' en 'Heroine'. Dat doet vermoeden dat de originele tape niet weggegooid kán zijn, tenzij voor die nummers weer een andere bron gebruikt is, namelijk die van de eerdere verzamel-CD 'De beste', waar nog wél alle goedgekeurde versies op te horen zijn. Deze CD is namelijk nog steeds verkrijgbaar. Waarom deze bron dan weer niet gebruikt is voor bijvoorbeeld '1 nacht alleen', die tenslotte ook op beide CD's te vinden zijn, kunnen we alleen maar naar raden.

Omdat het labelnummer van de LP niet veranderde is aan de buitenkant eigenlijk niet te zien of het nu een eerste uitgave met goedgekeurde mix of heruitgave met afgekeurde mix betreft. De enige wijze waarop dit te zien is, is het nummer dat te vinden is in het vinyl zelf tussen het bespeelde gedeelte en het label, het zogenaamde matrixnummer. Bij de eerste uitgave is deze (net als bij alle andere Doe Maar LP's) ingekrast, bij de heruitgave is deze ingeprint met drukletters. De heruitgave-LP is erg lastig te vinden, waarschijnlijk omdat de meeste Doe Maar-fans de LP toch al hadden en dus geen exemplaar meer hoefden te kopen, en de overige kopers liever voor de CD kozen omdat die geluidsdrager de toekomst bleek te worden.

Om het overzichtje hieronder van de verschillende soorten verkrijgbare versies van 4US nog even compleet te maken is het handig om te weten dat er bij de herpersing van 4US de eerste keer iets mis is gegaan bij het CD-boekje. Men was vergeten de kleuren te drukken en derhalve is er een lichting in de handel geweest die een zwartwitte 'kleurloze' hoes had. Verder bestaat er een achterkant van de CD-layout mét en zónder streepjescode. Die streepjescode is later toegevoegd omdat winkels geen CD's zonder streepjescode meer mochten verkopen. Tenslotte bestaan er ook nog drie verschillende soorten discs bij de CD's. De heruitgaves hebben allemaal dezelfde zilverkleurige disc. De eerste uitgave (die met labelnummer 'C-DM-1-83') bestaat echter in twee versies. De tweede versie is qua layout gelijk aan de nog steeds verkrijgbare heruitgave-versie met dat verschil dat het blokje met het compactdisc-logo rood is, evenals het andere blokje waarin het labelnummer en het jaartal staan. Verder is de buitenrand van de disc ook rood. De allereerste versie echter heeft een heel andere layout op de disc staan, echter wel in de kleurstelling rood en zilver. Hoe deze layout precies is kan ik niet vertellen, want ik bezit dit exemplaar zelf niet. Ik weet echter zeker dat ik deze afwijkende disc een keer geleend heb uit de bibliotheek.

Update 2008!

Toen bekend werd dat Doe Maar in 2008 een aantal concerten in de Kuip zou gaan geven is Foreign Media Music samen met de bandleden van Doe Maar om de tafel gaan zitten om alle albums te remasteren. Tijdens dit proces werd Foreign Media Music door een fan gewezen op dit artikel op deze website, en naar aanleiding daarvan is samen met bandlid Ernst Jansz de originele masterband opgespoord en is deze gebruikt om de CD van '4US' te remasteren. Dankzij dit artikel en deze fan verscheen in 2008 voor het eerst sinds het verschijnen van het album (25 jaar na dato!) de originele mix op CD. Helaas was er waarschijnlijk een kleine beschadiging op de masterband aangetroffen, want de eerste seconden van 'Doe maar net alsof' hebben een fade in. Overigens is er in 2008 ook een vinyl-versie van deze remaster verschenen.
N.B. In deze remaster-serie is op het album 'Skunk' ook eindelijk het uitro van 'Dansen met Alice', dat al die jaren niet op de CD stond, toegevoegd.

 

Korte samengevat zijn er nu dus de volgende versies te vinden van het 4US-album:

LP (5 stuks)
1 - de 1e uitgave LP met de goedgekeurde mix erop
2 - de 1e uitgave LP met schaduwhoes achterop en de goedgekeurde mix erop
3 - de picture disc LP met de goedgekeurde mix op
4 - de heruitgave LP met schaduwhoes achterop en de afgekeurde mix erop
5 - de remaster-uitgave LP met de goedgekeurde mix erop

cassette (2 stuks)
1 - de 1e uitgave cassette met labelnummer 'TMC 24500' met de goedgekeurde mix erop
2 - de heruitgave cassette met labelnummer 'TMC 85006' met de afgekeurde mix erop

CD (6 stuks)
1 - de 1e uitgave CD met labelnummer 'C-DM-1-83' met de afgekeurde mix erop
2 - de 1e uitgave CD met labelnummer 'C-DM-1-83' met de afgekeurde mix erop en afwijkende eerste versie van de disc-layout
3 - de heruitgave CD met labelnummer 'TCD 10106' met de afgekeurde mix erop
4 - de heruitgave CD met labelnummer 'TCD 10106' met de afgekeurde mix erop en een mispersing 'kleurloze' hoes
5 - de her-heruitgave CD met labelnummer 'TCD 10106' met streepjescode achterop met de afgekeurde mix erop
6 - de remaster-uitgave CD met de goedgekeurde mix erop

 

-------------------------------------------------------------------------------------

Recent ontdekt: Ook in de 'Pa'-single zitten verschillen!

Zoals eerder reeds aangegeven bevatte de single Pa nog de afgekeurde mix. Toen de eerste lichting singles uitverkocht was en deze opnieuw geperst moest worden, was inmiddels het complete 4US-album opnieuw gemixt met de goede mix. Op de Pa-singles die vanaf dat moment verschenen was óók de goedgekeurde mix te horen. Om het voor de verzamelaar nog interessanter te maken is vanaf de buitenkant niet te zien welke mix er op de single staat. De enige manier om dit te zien is, net als bij het 4US-album, het matrixnummer dat bij de afgekeurde mix gekrast is en bij de goedgekeurde mix geprint.

Kort samengevat zijn er van de Pa-single dus 2 verschillende uitgaves
1 - de uitgave met afgekeurde mix, te herkennen aan het gekraste matrixnummer
2 - de uitgave met goedgekeurde mix, te herkennen aan het geprinte matrixnummer

-------------------------------------------------------------------------------------

Tot slot: Waarin zitten de verschillen tussen de afgekeurde 'CD-mix' en goedgekeurde 'LP-mix'?

'Doe maar net alsof'
De LP-mix heeft een lang uitgesponnen intro, terwijl de CD-mix langzaam uit het niets opkomt (zg. fade in). Tevens zijn diverse echo's in de zang anders (bijv. de ah ah ah's)

'Je loopt je lul achterna'
Weinig veschil, behalve dat de CD-mix (zoals overigens bij alle nummers) zachter en veel tammer klinkt

'Lajéninaja'
De LP-mix heeft een extra geluidje in de begeleiding (met name in het begin) ten opzichte van de CD-mix. Ook hier weer verschillen in de echo's van de zang. Overigens is het opvallend dat de versie van 'Lajéninaja' op de B-kant van de single van 'Pa' (nog uitgebracht vóórdat 4US uitkwam, als zogenaamd opwarmertje voor het album) dat geluidje óók niet heeft, en dus de afgekeurde CD-mix is.

'Nooit meer slapen'
Weer verschillen in de echo's in de zang, en de zachtheid en tamheid van het nummer komt hier wel erg duidelijk naar voren in het intro.

'Nachtzuster'
Erg lastig uit te leggen wat het verschil is, maar leg de twee versies naast elkaar en gegarandeerd dat je verschil hoort! Daarnaast staan beide uitvoeringen in een verschillende toonsoort.

'Zoek het zelf maar uit'
De LP-mix heeft een echo op de slot 'Zoek het zelf maar uit', terwijl de CD-mix gewoon 'droog' stopt zonder echo. Tevens missen er in de CD-mix enkele (solo-)instrumenten in het instrumentale gedeelte na het tweede refrein.

'1 nacht alleen'
Ook hier weer verschillen in echo's en weer zachter. En waar is in de CD-mix de 'tja tja prr prr' van Henny gebleven in de eerste vier maten?

'Bang'
Weinig verschillen, met name weer zachter en tammer in de CD-mix

'Heroïne'
Hetzelfde verhaal als bij 'Bang'. Het lijkt wel of de 'natuurlijke galm' aan het slot (Wieheregodverdientdat…) er bij de CD-mix gewoon is afgeknipt.

'Pa'
Hetzelfde verhaal als bij 'Bang'

'Alles gaat voorbij'
Na het aftikken in het begin heeft de LP-mix opnieuw een halve tel opmaat van de blazers, terwijl in de CD-mix pas door alle instrumenten begonnen wordt op de eerste tel, dus zónder opmaat. Verder hetzelfde verhaal als bij 'Bang'

'Walska'
Hetzelfde verhaal als bij 'Bang'

 

reacties naar aanleiding van dit verhaal kunnen gemaild worden naar jgulikers@hotmail.com